Dấu hiệu thiết bị điện cần kiểm định

dấu hiệu thiết bị điện cần kiểm định

Thiết bị điện có dấu hiệu quá nhiệt, phát ra tiếng kêu bất thường, xuất hiện tia lửa điện, rò điện hoặc hư hỏng lớp cách điện là những cảnh báo không nên bỏ qua. Khi phát hiện các hiện tượng này, doanh nghiệp cần đánh giá nguy cơ mất an toàn, tạm dừng vận hành thiết bị nếu cần thiết và tổ chức kiểm tra kỹ thuật kịp thời.

Kiểm định an toàn kỹ thuật thiết bị điện không chỉ là hoạt động thực hiện theo kế hoạch định kỳ đối với các thiết bị thuộc danh mục bắt buộc. Theo quy định, việc kiểm định bất thường còn được thực hiện sau khi khắc phục sự cố, sau đại tu, sửa chữa hoặc khi tổ chức, cá nhân sử dụng có nhu cầu.

Nội dung chính

1. Những dấu hiệu thiết bị điện cần kiểm định ngay

Trong quá trình vận hành tại nhà máy, nhà xưởng, trạm điện và công trình sản xuất, thiết bị điện có thể xuống cấp do nhiệt độ, độ ẩm, bụi bẩn, rung động, ăn mòn hoặc quá tải. Dưới đây là 8 dấu hiệu doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý.

1.1. Thiết bị điện nóng bất thường khi vận hành

Nhiệt độ thiết bị tăng cao bất thường so với điều kiện vận hành thông thường có thể là dấu hiệu của:

  • Quá tải hoặc vận hành vượt thông số thiết kế.
  • Tiếp xúc điện không tốt tại các đầu nối.
  • Hệ thống làm mát hoạt động không hiệu quả.
  • Hư hỏng vật liệu cách điện.
  • Sự cố bên trong máy biến áp, máy cắt hoặc thiết bị đóng cắt.

Cần làm gì? Không nên tiếp tục vận hành thiết bị khi nhiệt độ tăng bất thường mà chưa xác định được nguyên nhân. Bộ phận kỹ thuật cần kiểm tra tải, các điểm đấu nối, hệ thống làm mát và thực hiện các phép đo cần thiết.

1.2. Xuất hiện tia lửa điện hoặc hiện tượng phóng điện

Tia lửa điện, hồ quang điện hoặc hiện tượng phóng điện bất thường tại đầu nối, sứ cách điện, thiết bị đóng cắt là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ sự cố điện nghiêm trọng.

Nguyên nhân có thể bao gồm:

  • Khoảng cách cách điện không bảo đảm.
  • Bề mặt cách điện bị bám bụi, ẩm hoặc nhiễm bẩn.
  • Đầu nối bị lỏng, tiếp xúc kém.
  • Vật liệu cách điện bị nứt, lão hóa hoặc suy giảm chất lượng.
  • Thiết bị vận hành trong điều kiện không phù hợp.

Cần làm gì? Cần cô lập thiết bị theo quy trình an toàn điện và giao cho người có chuyên môn kiểm tra. Không tự ý tiếp cận hoặc thao tác với thiết bị đang mang điện.

1.3. Thiết bị phát ra tiếng kêu hoặc rung động bất thường

Máy biến áp, máy cắt và các thiết bị điện công nghiệp thường có đặc điểm âm thanh, độ rung nhất định khi vận hành.

Nếu thiết bị xuất hiện tiếng ù lớn hơn bình thường, tiếng lạch cạch, tiếng phóng điện hoặc rung mạnh, doanh nghiệp cần kiểm tra nguyên nhân.

Một số khả năng cần xem xét:

  • Bộ phận cơ khí bị lỏng hoặc xuống cấp.
  • Kết cấu lắp đặt không ổn định.
  • Bộ phận đóng cắt hoạt động không bình thường.
  • Có hiện tượng phóng điện bên trong thiết bị.
  • Các chi tiết bên trong bị hư hỏng.

Không nên kết luận thiết bị mất an toàn chỉ dựa trên âm thanh hoặc độ rung. Cần kết hợp kiểm tra trực quan, đo đạc và đánh giá kỹ thuật.

1.4. Lớp cách điện bị nứt, bong tróc hoặc lão hóa

Lớp cách điện có nhiệm vụ ngăn dòng điện truyền sang các bộ phận không mong muốn, bảo vệ người vận hành và hệ thống thiết bị.

Doanh nghiệp cần kiểm tra ngay khi phát hiện:

  • Dây cáp bị nứt, rách hoặc hở lõi dẫn điện.
  • Vỏ thiết bị bị vỡ, biến dạng.
  • Sứ cách điện xuất hiện vết nứt hoặc sứt mẻ.
  • Bề mặt cách điện bị cháy xém, đổi màu.
  • Vật liệu cách điện bị lão hóa, giòn hoặc bong tróc.

Đối với các thiết bị điện trung áp, cao áp, tình trạng suy giảm cách điện có thể làm tăng nguy cơ phóng điện, ngắn mạch và tai nạn điện.

Khuyến nghị: Cần kiểm tra tình trạng cách điện bằng phương pháp và thiết bị đo phù hợp. Không chỉ dựa vào quan sát bên ngoài để kết luận thiết bị còn an toàn.

1.5. Thiết bị có dấu hiệu rò điện hoặc gây điện giật

Rò điện là một trong những dấu hiệu nguy hiểm nhất trong quá trình sử dụng thiết bị điện.

Các biểu hiện thường gặp:

  • Người vận hành có cảm giác tê khi chạm vào vỏ kim loại.
  • Thiết bị xuất hiện dòng điện rò bất thường.
  • Thiết bị bảo vệ chống dòng rò thường xuyên tác động.
  • Hệ thống nối đất có dấu hiệu hư hỏng hoặc không bảo đảm.
  • Xuất hiện hiện tượng điện áp trên vỏ thiết bị.

Khi phát hiện dấu hiệu rò điện, doanh nghiệp cần ngắt nguồn điện theo quy trình an toàn, ngăn người không có nhiệm vụ tiếp cận và tổ chức kiểm tra hệ thống điện.

Không được tiếp tục sử dụng thiết bị chỉ vì hiện tượng rò điện chưa gây ra tai nạn.

1.6. Thiết bị thường xuyên bị nhảy aptomat hoặc tác động bảo vệ

Nếu máy cắt, aptomat hoặc rơ-le bảo vệ thường xuyên tác động khi thiết bị đang vận hành, doanh nghiệp cần xác định nguyên nhân thay vì liên tục đóng điện trở lại.

Các nguyên nhân có thể gồm:

  • Quá tải hoặc ngắn mạch.
  • Rò điện hoặc suy giảm cách điện.
  • Hư hỏng thiết bị đóng cắt.
  • Sự cố trên đường dây hoặc cáp điện.
  • Thông số bảo vệ không phù hợp với điều kiện vận hành.

Việc đóng điện lặp lại khi chưa xác định nguyên nhân có thể làm tình trạng sự cố nghiêm trọng hơn.

1.7. Thiết bị bị ăn mòn, ẩm ướt hoặc có dấu hiệu xâm nhập nước

Môi trường nhà xưởng, khu vực ngoài trời và trạm điện có thể khiến thiết bị chịu ảnh hưởng của độ ẩm, nước mưa, bụi công nghiệp và hóa chất.

Cần chú ý khi phát hiện:

  • Vỏ thiết bị bị ăn mòn hoặc hoen gỉ.
  • Nước xâm nhập vào tủ điện hoặc khoang thiết bị.
  • Đầu nối, thanh dẫn điện có dấu hiệu oxy hóa.
  • Bề mặt cách điện bị ẩm hoặc bám bẩn nghiêm trọng.
  • Gioăng, lớp bảo vệ và vị trí bịt kín bị hư hỏng.

Đây là những yếu tố có thể làm suy giảm khả năng cách điện và độ tin cậy khi vận hành.

1.8. Thiết bị từng xảy ra sự cố hoặc vừa được đại tu, sửa chữa

Ngay cả khi thiết bị đã hoạt động trở lại sau sửa chữa, doanh nghiệp vẫn cần đánh giá tình trạng an toàn trước khi đưa vào vận hành bình thường.

Những trường hợp cần xem xét kiểm định bất thường gồm:

  • Thiết bị từng xảy ra sự cố điện.
  • Thiết bị vừa được đại tu hoặc sửa chữa.
  • Thiết bị từng có hiện tượng phóng điện, quá nhiệt.
  • Thiết bị đã thay thế các bộ phận quan trọng.
  • Thiết bị có dấu hiệu suy giảm chất lượng sau thời gian dài sử dụng.

Theo Điều 14 Thông tư 02/2025/TT-BCT, kiểm định bất thường được thực hiện khi có yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; khi đã khắc phục xong sự cố, sau đại tu, sửa chữa hoặc theo nhu cầu của tổ chức, cá nhân sử dụng, vận hành thiết bị điện.

2. Những thiết bị điện nào cần kiểm định an toàn kỹ thuật?

Không phải tất cả thiết bị điện đều thuộc danh mục phải kiểm định an toàn kỹ thuật theo cùng một quy định. Doanh nghiệp cần căn cứ vào loại thiết bị, cấp điện áp, môi trường sử dụng và quy định chuyên ngành để xác định nghĩa vụ kiểm định.

Theo Điều 12 Thông tư 02/2025/TT-BCT, danh mục thiết bị, dụng cụ điện phải kiểm định trong phạm vi quy định gồm:

Thiết bị, dụng cụ điệnPhạm vi áp dụng
Chống sét vanThiết bị sử dụng trong môi trường không có nguy hiểm về khí cháy, bụi nổ, cấp điện áp danh định trên 1 kV
Máy biến ápMáy biến áp thuộc phạm vi cấp điện áp và môi trường nêu tại Điều 12
Máy cắtThiết bị sử dụng ở cấp điện áp danh định trên 1 kV, trong môi trường thuộc phạm vi quy định
Cáp điệnCáp điện thuộc phạm vi quy định tại Điều 12
Cầu dao cách ly, cầu dao tiếp địaThiết bị có cấp điện áp danh định trên 1 kV, trong môi trường thuộc phạm vi quy định
Sào cách điệnDụng cụ điện thuộc danh mục phải kiểm định

Lưu ý: Danh mục trên không đồng nghĩa mọi thiết bị điện trong nhà máy đều phải kiểm định theo Thông tư 02/2025/TT-BCT. Với thiết bị khác hoặc hệ thống điện thuộc phạm vi quản lý chuyên ngành, doanh nghiệp cần đối chiếu thêm tiêu chuẩn, quy chuẩn và quy định có liên quan.

Ngoài kiểm định thiết bị, hệ thống điện phục vụ sản xuất còn phải được nghiệm thu, kiểm tra định kỳ, kiểm tra bất thường, kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo dưỡng theo quy định tương ứng.

Tham khảo thêm: Tiêu chuẩn kiểm định thiết bị điện cao thế mới nhất

3. Khi nào cần kiểm định thiết bị điện?

Theo Điều 14 Thông tư 02/2025/TT-BCT, hoạt động kiểm định an toàn kỹ thuật thiết bị, dụng cụ điện được thực hiện theo các trường hợp sau:

Hình thức kiểm địnhThời điểm thực hiện
Kiểm định lần đầuTrước khi đưa thiết bị, dụng cụ điện vào sử dụng, vận hành
Kiểm định định kỳTrong quá trình sử dụng, vận hành theo chu kỳ quy định
Kiểm định bất thườngKhi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền; sau khi khắc phục sự cố, sau đại tu, sửa chữa hoặc theo nhu cầu của đơn vị sử dụng

Đối với chu kỳ kiểm định định kỳ:

  • Thiết bị điện trong dây chuyền đang vận hành không thể tách rời để kiểm định riêng lẻ: thực hiện theo chu kỳ đại tu dây chuyền thiết bị.
  • Thiết bị điện trên hệ thống điện quốc gia áp dụng phương pháp bảo dưỡng theo tình trạng hoặc độ tin cậy: chu kỳ do chủ đầu tư quyết định trên cơ sở phân tích, đánh giá tình trạng thiết bị nhưng không quá 72 tháng.
  • Các thiết bị, dụng cụ điện khác thuộc phạm vi quy định: thực hiện theo hướng dẫn của nhà sản xuất nhưng không quá 36 tháng.

Do đó, doanh nghiệp không nên áp dụng một chu kỳ chung cho tất cả thiết bị điện. Cần xác định đúng nhóm thiết bị và căn cứ áp dụng.

4. Phát hiện thiết bị điện có dấu hiệu bất thường, doanh nghiệp cần làm gì?

Khi phát hiện thiết bị có dấu hiệu mất an toàn, doanh nghiệp nên triển khai các bước sau:

Bước 1: Đánh giá nguy cơ và cô lập thiết bị nếu cần thiết

Nếu xuất hiện tia lửa điện, rò điện, khói, mùi cháy hoặc nhiệt độ tăng bất thường, cần thực hiện biện pháp ngừng vận hành, cô lập nguồn điện theo quy trình an toàn. Không để người không có nhiệm vụ tiếp cận khu vực nguy hiểm.

Bước 2: Kiểm tra hồ sơ và lịch sử vận hành

Rà soát hồ sơ thiết bị, kết quả kiểm định gần nhất, thời gian vận hành, lịch sử sửa chữa, bảo dưỡng và các sự cố đã xảy ra.

Bước 3: Tổ chức kiểm tra kỹ thuật

Người có chuyên môn cần kiểm tra tình trạng thiết bị, đánh giá các nguy cơ về cách điện, tiếp xúc điện, nối đất, quá nhiệt và các thông số kỹ thuật liên quan.

Bước 4: Thực hiện sửa chữa, khắc phục và kiểm định khi cần thiết

Nếu thiết bị có hư hỏng, cần khắc phục theo yêu cầu kỹ thuật. Với thiết bị thuộc danh mục kiểm định, cần thực hiện kiểm định theo quy định tương ứng, bao gồm trường hợp kiểm định bất thường sau sự cố, đại tu hoặc sửa chữa.

Bước 5: Chỉ đưa thiết bị trở lại vận hành khi bảo đảm điều kiện an toàn

Doanh nghiệp cần lưu giữ hồ sơ kiểm tra, sửa chữa và kết quả kiểm định. Đối với thiết bị kiểm định không đạt, không được xem việc sửa chữa tạm thời hoặc thiết bị vẫn hoạt động là căn cứ để tiếp tục sử dụng.

5. Không kiểm định thiết bị điện đúng quy định có thể dẫn đến hậu quả gì?

Việc bỏ qua dấu hiệu bất thường hoặc không thực hiện kiểm định theo quy định có thể làm tăng nguy cơ:

  • Chập điện, ngắn mạch và cháy nổ.
  • Phóng điện, điện giật và tai nạn lao động.
  • Hư hỏng máy móc, thiết bị và dây chuyền sản xuất.
  • Gián đoạn hoạt động sản xuất, kinh doanh.
  • Phát sinh chi phí sửa chữa, thay thế và khắc phục sự cố.
  • Vi phạm các quy định về an toàn điện và kiểm định kỹ thuật.

Đặc biệt, theo Điều 70 Luật Điện lực số 61/2024/QH15, thiết bị, dụng cụ điện thuộc danh mục phải kiểm định cần được kiểm định trước khi đưa vào sử dụng và trong quá trình sử dụng, vận hành.

Doanh nghiệp cần lưu ý rằng kiểm định không thay thế cho việc kiểm tra, bảo dưỡng thường xuyên. Một thiết bị đã có giấy chứng nhận kiểm định vẫn phải được theo dõi tình trạng và duy trì các điều kiện an toàn trong suốt quá trình vận hành.

6. Checklist nhận biết thiết bị điện cần kiểm tra, kiểm định

Doanh nghiệp có thể sử dụng bảng dưới đây để rà soát nhanh tình trạng thiết bị:

Nội dung kiểm traDấu hiệu cần chú ý
Nhiệt độThiết bị nóng bất thường, có điểm phát nhiệt
Cách điệnNứt, vỡ, bong tróc, cháy xém
Đấu nốiLỏng, oxy hóa, đổi màu hoặc phát nhiệt
Hoạt độngTiếng kêu, rung động hoặc phóng điện bất thường
An toàn điệnRò điện, điện áp trên vỏ thiết bị
Bảo vệAptomat, máy cắt hoặc rơ-le thường xuyên tác động
Môi trườngẨm ướt, nước xâm nhập, ăn mòn
Hồ sơThiếu hồ sơ kiểm định hoặc đã đến hạn kiểm định
Lịch sửTừng xảy ra sự cố, vừa đại tu hoặc sửa chữa

Nếu xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu trên, doanh nghiệp cần đánh giá mức độ nguy hiểm và tổ chức kiểm tra kỹ thuật phù hợp. Trường hợp thiết bị thuộc danh mục bắt buộc kiểm định, cần thực hiện đúng quy định về kiểm định lần đầu, định kỳ hoặc bất thường.

7. Câu hỏi thường gặp về kiểm định thiết bị điện

Thiết bị điện có dấu hiệu bất thường có cần kiểm định ngay không?

Không phải mọi dấu hiệu bất thường đều tự động làm phát sinh nghĩa vụ kiểm định theo pháp luật. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần kiểm tra kỹ thuật kịp thời, đánh giá nguy cơ và thực hiện kiểm định bất thường nếu thuộc trường hợp quy định hoặc có nhu cầu đánh giá an toàn sau sự cố, đại tu, sửa chữa.

Những thiết bị điện nào bắt buộc phải kiểm định?

Theo Điều 12 Thông tư 02/2025/TT-BCT, danh mục gồm chống sét van, máy biến áp, máy cắt, cáp điện và cầu dao cách ly, cầu dao tiếp địa sử dụng trong môi trường không có nguy hiểm về khí cháy, bụi nổ với cấp điện áp danh định trên 1 kV; ngoài ra có sào cách điện.

Chu kỳ kiểm định thiết bị điện là bao lâu?

Theo Điều 14 Thông tư 02/2025/TT-BCT, một số thiết bị được kiểm định theo chu kỳ đại tu dây chuyền hoặc chu kỳ do chủ đầu tư quyết định nhưng không quá 72 tháng. Các thiết bị, dụng cụ điện khác thuộc phạm vi quy định được kiểm định theo hướng dẫn nhà sản xuất nhưng không quá 36 tháng.

Thiết bị điện vừa sửa chữa có cần kiểm định lại không?

Theo quy định về kiểm định bất thường tại Điều 14 Thông tư 02/2025/TT-BCT, thiết bị có thể được kiểm định sau khi đã khắc phục sự cố, sau đại tu hoặc sửa chữa. Doanh nghiệp cần xác định đúng loại thiết bị và yêu cầu kỹ thuật trước khi đưa trở lại vận hành.

Có thể tiếp tục sử dụng thiết bị điện khi phát hiện rò điện không?

Không nên tiếp tục sử dụng thiết bị khi có dấu hiệu rò điện chưa được xác định và khắc phục. Cần cô lập nguồn điện theo quy trình an toàn, ngăn tiếp xúc và giao cho người có chuyên môn kiểm tra.

8. SIE – Kiểm định an toàn, đồng hành cùng doanh nghiệp

Kiểm tra và kiểm định thiết bị điện đúng thời điểm giúp doanh nghiệp chủ động nhận diện nguy cơ, duy trì điều kiện vận hành an toàn và hạn chế sự cố ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất.

SIE – Kiểm định An toàn đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc tư vấn, rà soát nhu cầu kiểm định và hỗ trợ các hoạt động kiểm định an toàn kỹ thuật phù hợp với từng loại thiết bị.

Doanh nghiệp có nhu cầu tư vấn hãy cung cấp các thông tin:

  • Tên và chủng loại thiết bị điện.
  • Cấp điện áp hoặc thông số kỹ thuật.
  • Số lượng thiết bị cần kiểm định.
  • Địa điểm lắp đặt, vận hành.
  • Tình trạng kiểm định và lịch sử sửa chữa (nếu có).

Liên hệ SIE để được tư vấn miễn phí, xác định phạm vi kiểm định và phương án triển khai phù hợp.

SIE – Kiểm định An toàn, đồng hành cùng doanh nghiệp.

DỊCH VỤ SIE

✅ Tiết kiệm chi phí

✅ Hơn 3000 khách hàng hài lòng

✅ Đội ngũ chuyên gia kinh nghiệm

✅ Đáp ứng các yêu cầu pháp luật