Kiểm định van an toàn là hoạt động kiểm tra kỹ thuật an toàn bắt buộc nhằm xác nhận van hoạt động chính xác, tự động xả áp đúng áp suất cài đặt và không rò rỉ trong quá trình vận hành. Theo QCVN 01:2008/BLĐTBXH, van an toàn lắp trên thiết bị chịu áp lực bắt buộc phải được kiểm định định kỳ để đảm bảo an toàn cho toàn bộ hệ thống sản xuất.

Van an toàn là một trong những thiết bị bảo vệ quan trọng nhất trên nồi hơi, bình chịu áp lực, hệ thống khí nén và đường ống áp suất cao. Nếu van hoạt động sai áp suất hoặc mất khả năng xả áp, nguy cơ nổ thiết bị, cháy nổ và tai nạn lao động là rất lớn.

Vì vậy, việc hiệu chuẩn và kiểm định van an toàn không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc đối với doanh nghiệp đang vận hành thiết bị áp lực công nghiệp.

1. Vai trò của van an toàn trong hệ thống áp lực

Van an toàn là thiết bị bảo vệ tự động được lắp đặt trên các hệ thống áp lực nhằm ngăn ngừa tình trạng quá áp vượt mức cho phép. Đây là bộ phận có vai trò sống còn trong việc đảm bảo an toàn cho thiết bị, con người và toàn bộ dây chuyền sản xuất.

Chức năng bảo vệ của van an toàn

Khi áp suất trong hệ thống tăng vượt ngưỡng cài đặt (set pressure), van an toàn sẽ tự động mở để xả bớt môi chất ra ngoài, giúp giảm áp nhanh chóng và đưa hệ thống trở lại trạng thái an toàn.

Cơ chế này giúp:

• Ngăn ngừa nổ nồi hơi, bình chịu áp lực
• Hạn chế hư hỏng thiết bị sản xuất
• Bảo vệ tính mạng người vận hành
• Giảm thiểu nguy cơ cháy nổ công nghiệp
• Đảm bảo hệ thống vận hành ổn định lâu dài

Nếu van an toàn không hoạt động đúng áp suất thiết kế, hệ thống có thể đối mặt với các sự cố nghiêm trọng chỉ trong thời gian rất ngắn.

Thiết bị bắt buộc phải lắp van an toàn

Theo quy định kỹ thuật an toàn đối với thiết bị áp lực, van an toàn là thiết bị bắt buộc phải lắp đặt trên nhiều hệ thống công nghiệp có áp suất cao, bao gồm:

• Nồi hơi (lò hơi) công nghiệp
• Bình tích khí nén
• Bình chịu áp lực
• Hệ thống đường ống dẫn hơi nước
• Hệ thống đường ống dẫn khí gas công nghiệp
• Thiết bị tiệt trùng áp lực (Autoclave)
• Hệ thống thủy lực áp suất cao
• Bồn chứa khí hóa lỏng và khí công nghiệp

Đây đều là những thiết bị có nguy cơ mất an toàn rất cao nếu xảy ra tình trạng quá áp mà không được kiểm soát kịp thời.

Do đó, doanh nghiệp không chỉ cần lắp đúng loại van an toàn mà còn phải thực hiện hiệu chuẩn và kiểm định định kỳ theo đúng quy định pháp luật.

Tại sao không thể bỏ qua chu kỳ hiệu chuẩn? Xem thêm:

2. Phân biệt: Kiểm định — Hiệu chuẩn — Hiệu chỉnh van an toàn

Nhiều doanh nghiệp thường nhầm lẫn giữa kiểm định, hiệu chuẩn và hiệu chỉnh van an toàn. Tuy nhiên, đây là ba hoạt động hoàn toàn khác nhau về mục đích, quy trình và giá trị pháp lý.

Hiểu đúng sự khác biệt sẽ giúp doanh nghiệp lựa chọn đúng dịch vụ cần thực hiện và tránh các rủi ro trong quá trình thanh tra, kiểm tra an toàn lao động.

Kiểm định là yêu cầu bắt buộc về pháp lý

Kiểm định nhằm xác nhận van an toàn đủ điều kiện làm việc an toàn trước khi đưa vào sử dụng và trong suốt quá trình vận hành định kỳ. Đây là yêu cầu bắt buộc đối với các thiết bị thuộc danh mục có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động.

Hiệu chuẩn giúp xác định độ chính xác thực tế

Hiệu chuẩn tập trung vào việc kiểm tra áp suất tác động thực tế của van có đúng với áp suất thiết kế hay không. Đây là bước rất quan trọng để đảm bảo van mở đúng thời điểm cần thiết.

Hiệu chỉnh là bước kỹ thuật để đưa van về đúng chuẩn

Nếu trong quá trình hiệu chuẩn phát hiện sai số vượt mức cho phép, kỹ thuật viên sẽ tiến hành hiệu chỉnh để điều chỉnh lại lò xo hoặc cơ cấu tác động nhằm đưa van trở về đúng áp suất cài đặt.

Nói đơn giản: kiểm định là yêu cầu pháp luật, hiệu chuẩn là đo lường kỹ thuật, còn hiệu chỉnh là thao tác sửa sai trong quá trình hiệu chuẩn.

3. Tiêu chuẩn và quy chuẩn áp dụng hiện hành

Việc kiểm định van an toàn hiện nay được thực hiện theo quy định kiểm tra bộ phận an toàn nằm trong các quy trình kiểm định thiết bị chính của Bộ LĐTBXH như QTKĐ 01:2016/BLĐTBXH (Nồi hơi), QTKĐ: 07-2016/BLĐTBXH (Bình chịu áp lực) và QTKĐ: 08-2016/BLĐTBXH (Hệ thống lạnh).

Ngoài ra còn có một số văn bản quan trọng khác doanh nghiệp cần nắm rõ:

QCVN 01:2008/BLĐTBXH

Đây là Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn lao động đối với nồi hơi và bình chịu áp lực. Quy chuẩn này quy định rõ yêu cầu lắp đặt, vận hành và kiểm định van an toàn trên các thiết bị áp lực công nghiệp.

Van an toàn phải đảm bảo mở đúng áp suất cài đặt, không rò rỉ và có khả năng tự đóng kín sau khi xả áp.

Thông tư 36/2019/TT-BLĐTBXH

Thông tư này ban hành Danh mục máy, thiết bị, vật tư có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động.

Nồi hơi, bình chịu áp lực và các hệ thống áp lực có lắp van an toàn đều thuộc nhóm bắt buộc phải kiểm định định kỳ theo quy định pháp luật.

TCVN 8366:2010

Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật an toàn đối với bình chịu áp lực, bao gồm cả hệ thống bảo vệ áp suất như van an toàn và đồng hồ đo áp suất.

Doanh nghiệp sử dụng bình áp lực cần tuân thủ đầy đủ để đảm bảo an toàn vận hành lâu dài.

TCVN 7915-1:2009 (ISO 4126-1:2004)

Đây là Tiêu chuẩn quốc gia về Thiết bị an toàn chống quá áp – Phần 1: Van an toàn. Tiêu chuẩn này quy định chi tiết nhất về thuật ngữ, cách tính toán lưu lượng xả và phương pháp thử nghiệm van.

TCVN 7915-4:2009

Đây là Tiêu chuẩn quốc gia về Thiết bị an toàn chống quá áp – Phần 4: Van an toàn có van điều khiển. Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu chung cho các van an toàn có van điều khiển, áp dụng cho các dòng van an toàn hiện đại tác động gián tiếp trong công nghiệp.

API 526 / API 527

Đây là các tiêu chuẩn quốc tế thường áp dụng trong ngành dầu khí, hóa chất và công nghiệp nặng đối với van an toàn công nghiệp.

API 526 quy định về kích thước và thiết kế van an toàn, trong khi API 527 quy định phương pháp kiểm tra độ kín và tốc độ rò rỉ cho phép (thường thông qua phương pháp đếm bong bóng khí trên mỗi phút).

Đối với các hệ thống áp lực đặc thù hoặc doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), quá trình kiểm định còn đối chiếu với các tiêu chuẩn chuyên sâu:

• • API RP 520 (Part I & II): Tiêu chuẩn về lựa chọn, tính toán kích thước và lắp đặt thiết bị xả áp.
  • API RP 576: Tiêu chuẩn hướng dẫn kiểm tra, bảo dưỡng các thiết bị xả áp định kỳ.
  • ASME Section I & IV: Tiêu chuẩn chế tạo nồi hơi công nghiệp và nồi hơi sưởi thương mại.
  • ASME Section VIII (Div 1, 2 & 3): Tiêu chuẩn quốc tế phổ biến nhất về thiết kế và chế tạo bình chịu áp lực.
  • ASME B31.1 & B31.3: Tiêu chuẩn về hệ thống đường ống dẫn hơi công nghiệp và đường ống công nghệ.
  • ASME Section XII: Tiêu chuẩn áp dụng cho các bồn chứa áp lực dùng trong vận tải.

Đối với các doanh nghiệp có hệ thống yêu cầu tiêu chuẩn quốc tế, việc áp dụng API giúp nâng cao độ tin cậy và đáp ứng yêu cầu kiểm định chuyên sâu.

4. Quy trình kiểm định và hiệu chuẩn van an toàn

Kiểm định và hiệu chuẩn van an toàn là quá trình đánh giá kỹ thuật nhằm xác nhận van hoạt động đúng áp suất cài đặt, xả áp chính xác, đóng kín hoàn toàn sau khi xả và đáp ứng đầy đủ yêu cầu an toàn theo quy định pháp luật hiện hành.

Quy trình kiểm định và hiệu chuẩn van an toàn được thực hiện tuần tự theo các bước chuẩn kỹ thuật đo lường và an toàn áp lực hiện hành, cụ thể như sau:

Bước 1: Kiểm tra hồ sơ và lý lịch van

Trước khi tiến hành thử nghiệm thực tế, đơn vị kiểm định sẽ kiểm tra toàn bộ hồ sơ kỹ thuật và lý lịch của van an toàn nhằm xác định đúng thông số làm việc và phạm vi kiểm định.

Thông tin cần kiểm tra bao gồm:

• Áp suất thiết kế của hệ thống
• Áp suất làm việc thực tế
• Áp suất cài đặt (Set Pressure)
• Model, xuất xứ và thông số kỹ thuật của van
• Biên bản kiểm định trước đó (nếu có)
• Lịch sử sửa chữa, thay thế lò xo hoặc bảo trì van

Việc kiểm tra hồ sơ giúp đảm bảo quá trình kiểm định được thực hiện đúng tiêu chuẩn kỹ thuật của từng loại van.

Bước 2: Kiểm tra ngoại quan van an toàn

Kiểm định viên sẽ kiểm tra trực tiếp tình trạng bên ngoài của van nhằm phát hiện các dấu hiệu hư hỏng có thể ảnh hưởng đến khả năng xả áp và độ kín của thiết bị.

Nội dung kiểm tra gồm:

• Thân van có bị nứt, móp méo hoặc ăn mòn không
• Lò xo có bị mỏi, biến dạng hoặc gỉ sét không
• Cơ cấu đòn bẩy hoạt động có linh hoạt không
• Đường xả có bị kẹt rác hoặc tắc nghẽn không
• Bề mặt làm kín có dấu hiệu hư hỏng hay rò rỉ không

Nếu phát hiện hư hỏng nghiêm trọng, van có thể phải sửa chữa hoặc thay thế trước khi tiếp tục kiểm định.

Bước 3: Hiệu chuẩn áp suất tác động (Set Pressure Test)

Đây là bước quan trọng nhất trong toàn bộ quá trình kiểm định van an toàn.

Van sẽ được đưa lên bàn thử chuyên dụng và tiến hành thử áp bằng khí nén cao áp hoặc hệ thống bơm thủy lực tùy theo loại thiết bị và môi chất làm việc.

Quy trình thử gồm:

• Tăng áp từ từ đến khi van bắt đầu xả áp
• Ghi nhận chính xác áp suất tác động (áp suất mở) và áp suất đóng lại của van.
• Thử lặp lại ít nhất 3 lần
• Lấy giá trị trung bình để đánh giá độ chính xác

Kết quả này sẽ được so sánh với áp suất cài đặt ban đầu để xác định van có đạt yêu cầu hay không.

Bước 4: Kiểm tra độ kín của van

Sau khi van xả áp và tự đóng lại, kiểm định viên sẽ tiếp tục kiểm tra khả năng làm kín nhằm đảm bảo không xảy ra hiện tượng rò rỉ môi chất trong quá trình vận hành.

Đây là bước rất quan trọng vì ngay cả khi van mở đúng áp suất nhưng đóng không kín vẫn có thể gây thất thoát hơi, khí hoặc chất lỏng, làm giảm hiệu suất hệ thống và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn lâu dài.

Việc kiểm tra độ kín giúp đánh giá chất lượng đệm kín và độ ổn định của toàn bộ cơ cấu van.

Bước 5: Xử lý kết quả và cấp chứng nhận

Nếu van đạt yêu cầu kiểm định, đơn vị kiểm định sẽ tiến hành:

• Kẹp chì niêm phong
• Bấm mã số của đơn vị kiểm định
• Dán tem kiểm định
• Cấp Giấy chứng nhận kiểm định kỹ thuật an toàn

Giấy chứng nhận và tem kiểm định là căn cứ pháp lý chứng minh thiết bị đủ điều kiện tiếp tục vận hành an toàn theo quy định của pháp luật.

5. Trang thiết bị kiểm định chuyên dụng bắt buộc

Để quá trình kiểm định và hiệu chuẩn van an toàn đạt độ chính xác cao và có giá trị pháp lý, đơn vị kiểm định bắt buộc phải sử dụng các thiết bị chuyên dụng đạt chuẩn kỹ thuật.

Bàn thử van chuyên dụng

Đây là thiết bị trung tâm dùng để cố định van an toàn và thực hiện thử áp trong quá trình hiệu chuẩn. Bàn thử phải đảm bảo khả năng chịu áp cao, độ ổn định tốt và cho phép kiểm tra chính xác áp suất tác động của van.

Hệ thống tạo áp lực

Tùy theo loại van và môi chất làm việc, đơn vị kiểm định sẽ sử dụng:

• Máy nén khí cao áp đối với phương pháp thử khí
• Bơm thủy lực cao áp đối với phương pháp thử chất lỏng

Hệ thống tạo áp phải đảm bảo khả năng tăng áp ổn định, chính xác và an toàn trong suốt quá trình thử nghiệm.

Đồng hồ áp suất chuẩn

Đây là thiết bị dùng để đối chiếu giá trị áp suất thực tế trong quá trình thử van.

Đồng hồ chuẩn phải:

• Được hiệu chuẩn đo lường định kỳ
• Có cấp chính xác cao (tối thiểu đạt cấp 0.4 hoặc nhỏ hơn)
• Đảm bảo độ tin cậy trong kiểm định kỹ thuật an toàn

Việc sử dụng đồng hồ áp suất chuẩn là yếu tố quyết định độ chính xác của toàn bộ kết quả kiểm định.

6. Thời hạn và chu kỳ kiểm định van an toàn

Van an toàn là thiết bị bảo vệ bắt buộc phải được kiểm định định kỳ trong suốt quá trình vận hành để đảm bảo luôn hoạt động đúng áp suất cài đặt và không xảy ra rủi ro quá áp nguy hiểm.

Chu kỳ kiểm định định kỳ

Đối với van an toàn lắp trên thiết bị chịu áp lực như nồi hơi, bình chịu áp lực, hệ thống khí nén và đường ống áp suất cao, chu kỳ kiểm định bắt buộc thông thường là 12 tháng/lần.

Đây là yêu cầu quan trọng nhằm đảm bảo thiết bị luôn đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn và đúng quy định pháp luật hiện hành.

Kiểm định bất thường

Ngoài kiểm định định kỳ, doanh nghiệp phải thực hiện kiểm định bất thường trong các trường hợp:

• Hệ thống xảy ra sự cố quá áp liên tục
• Van an toàn bị tháo ra sửa chữa
• Thay thế lò xo hoặc các chi tiết quan trọng
• Phát hiện van bị rò rỉ môi chất
• Van mất kẹp chì hoặc tem kiểm định

Việc kiểm định kịp thời giúp doanh nghiệp tránh các rủi ro nghiêm trọng về an toàn và tránh bị xử phạt hành chính trong quá trình thanh tra.

7. FAQ – Câu hỏi thường gặp

Van an toàn không kẹp chì hoặc mất kẹp chì có bị phạt không?

Có. Việc van an toàn không có kẹp chì hoặc bị mất niêm phong kiểm định có thể được xem là dấu hiệu thiết bị không đảm bảo điều kiện an toàn để vận hành. Doanh nghiệp có thể bị xử phạt hành chính và yêu cầu dừng sử dụng thiết bị để kiểm định lại.

Có kiểm định van an toàn trực tiếp trên đường ống mà không tháo ra được không?

Trong một số trường hợp đặc biệt (van quá lớn hoặc hàn chết vào đường ống), có thể thực hiện phương pháp thử online bằng thiết bị chuyên dụng nâng ty van dưới áp lực vận hành. Phương pháp này vẫn được chấp nhận cấp chứng nhận nếu thiết bị thử đạt chuẩn.

Tuy nhiên, với các loại van thông thường, việc tháo van về bàn thử vẫn là phương pháp tối ưu, phổ biến và kinh tế nhất.

Áp suất đặt (Set Pressure) của van an toàn được tính như thế nào?

Áp suất đặt của van an toàn thường được xác định cao hơn áp suất làm việc bình thường nhưng không vượt quá áp suất thiết kế tối đa của hệ thống.

Việc xác định giá trị này phải tuân thủ đúng tiêu chuẩn kỹ thuật của thiết bị và khuyến nghị từ nhà sản xuất để đảm bảo van mở đúng thời điểm cần thiết và bảo vệ hệ thống hiệu quả nhất.

Chu kỳ kiểm định van an toàn là bao lâu?

Thông thường, van an toàn lắp trên nồi hơi, bình chịu áp lực và các hệ thống áp suất công nghiệp phải được kiểm định định kỳ 12 tháng/lần.

Ngoài kiểm định định kỳ, van cũng cần kiểm định bất thường sau khi sửa chữa, thay lò xo, xảy ra sự cố quá áp hoặc khi phát hiện hiện tượng rò rỉ môi chất để đảm bảo thiết bị luôn hoạt động an toàn.

Kiểm định van an toàn và hiệu chuẩn van an toàn có giống nhau không?

Không giống nhau. Kiểm định là yêu cầu pháp lý bắt buộc nhằm xác nhận thiết bị đủ điều kiện an toàn để vận hành và được cấp giấy chứng nhận kiểm định.

Trong khi đó, hiệu chuẩn là hoạt động kỹ thuật dùng để xác định và điều chỉnh áp suất tác động thực tế của van nhằm đảm bảo van mở đúng áp suất cài đặt và hoạt động chính xác.

Mất bao lâu để hoàn thành kiểm định van an toàn?

Thời gian kiểm định phụ thuộc vào số lượng van, loại thiết bị và tình trạng thực tế của hệ thống. Thông thường, quá trình kiểm định và hiệu chuẩn có thể hoàn thành trong khoảng 1 đến 3 ngày làm việc.

Sau khi van đạt yêu cầu, đơn vị kiểm định sẽ tiến hành dán tem, kẹp chì và cấp giấy chứng nhận kiểm định kỹ thuật an toàn theo đúng quy định.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì trước khi kiểm định van an toàn?

Doanh nghiệp nên chuẩn bị đầy đủ hồ sơ kỹ thuật của van như thông số áp suất thiết kế, áp suất làm việc, hồ sơ kiểm định trước đó (nếu có), biên bản sửa chữa hoặc thay thế linh kiện và thông tin về thiết bị chính như nồi hơi hoặc bình chịu áp lực.

Việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ giúp quá trình kiểm định diễn ra nhanh chóng hơn, hạn chế phát sinh bổ sung giấy tờ và đảm bảo kết quả kiểm định có giá trị pháp lý đầy đủ.

Đơn vị kiểm định van an toàn cần đáp ứng điều kiện gì?

Đơn vị kiểm định phải có Giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động kiểm định kỹ thuật an toàn lao động do cơ quan có thẩm quyền cấp, đồng thời có kiểm định viên được cấp chứng chỉ hợp lệ và đầy đủ trang thiết bị kiểm định chuyên dụng đạt chuẩn kỹ thuật.

Doanh nghiệp nên lựa chọn đơn vị kiểm định có đầy đủ pháp lý để đảm bảo giấy chứng nhận kiểm định được chấp nhận khi thanh tra, kiểm tra và phục vụ hồ sơ quản lý an toàn nội bộ.

8. Đăng ký dịch vụ kiểm định van an toàn – Nhận báo giá trọn gói

Việc hiệu chuẩn và kiểm định van an toàn đúng thời hạn không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ quy định pháp luật mà còn trực tiếp bảo vệ con người, tài sản và toàn bộ hệ thống sản xuất khỏi nguy cơ nổ thiết bị, cháy nổ và tai nạn lao động nghiêm trọng.

SIE cung cấp dịch vụ kiểm định van an toàn trọn gói, hỗ trợ tận nơi, đầy đủ hồ sơ pháp lý, tem kiểm định và giấy chứng nhận theo đúng quy chuẩn kỹ thuật hiện hành.

Liên hệ 0987 842 842 ngay hôm nay để đăng ký dịch vụ kiểm định van an toàn và nhận báo giá nhanh chóng, chính xác, tối ưu chi phí cho doanh nghiệp của bạn.

DỊCH VỤ SIE

✅ Tiết kiệm chi phí

✅ Hơn 3000 khách hàng hài lòng

✅ Đội ngũ chuyên gia kinh nghiệm

✅ Đáp ứng các yêu cầu pháp luật

Liên hệ ngay  Để lại thông tin

Hotline: 0987.842.842